در دل یکی از قدیمیترین بناهای مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد، موزه خط و کتابت میرعماد قرار دارد. از کنار درختهای چنار قدیمی و پیر کاخ سعدآباد میگذریم و درست در یکی از بناهای میانهی کاخ به دیدن آثار نابی از کتابت و نگارگری و خوشنویسی میرویم که قدمت بعضی از اثار آن حتی به قرنهای 3 و 4 هجری نیز میرسد.
ایران تراول شما را به درون عمارت کوچکی راهنمایی میکند که ایوان زیبای آن به شدت خودنمایی میکند. با ایران تراول همراه هستید تا به درون عمارت برویم و در گزارشی با موزه خط و کتابت پارسی میرعماد آشنا شویم.
بنای موزه خط و کتابت میرعماد
موزه میرعماد در یکی از بناهای قدیمی مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد واقع شده است. بنایی که اگرچه ساخت آن به اواخر قرن ۱۳ و اوایل قرن ۱۴ هجری قمری برمیگردد ولی تلفیقی از معماری سنتی ایران و اروپا است. همین قدمت و زیبایی بنا به تنهایی کافی است که بازدیدکنندگان بسیاری مشتاق دیدن چندبارهی آن باشند.
بنای موزه کتابت پارسی کاملا با بناهای متعلق به اواخر دوره قاجار شبیه است. این شباهت از آنجایی است که شیوه معماری آن شبیه به معماری دوره انتقال است که در اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی شکل گرفت.
این بنای قدیمی محل زندگی دو تن از فرزندان محمدرضا شاه یعنی فرحناز و علیرضا بوده است.
طبقات ساختمان موزه
این نکته قابل توجه است که ساختمان این موزه دو طبقه دارد:
طبقه اول
طبقه اول موزه خط و کتابت میرعماد با زیربنایی برابر با ۱۹۶ متر مربع و متراژ اعیانی ۳۱۰ مترمربع، روی سکویی با ارتفاع یک و نیم متر مربع احداث شده است. در این بخش از موزه خطوط قبل از اسلام و بخشی از خطوط اسلامی به نمایش درآمده است. با ورود به این طبقه به دیدن نمونههایی از کتیبههای با خط میخی عیلامی که به خط پروتو عیلامی نوشته شده و کتیبههای پهلوی ساسانی و اوستایی مربوط به اردشیر بابکانمیرویم.
طبقه دوم
اما در طبقه دوم موزه خط و کتابت میرعماد ، خطوط تعلیق، نستعلیق و شکسته نستعلیق قرون 9 تا 13 هجری قمری قرار دارد. بخشی از این طبقه به آثار میرعماد الحسنی اختصاص دارد که قطعات خط و مرقع میرعماد، به صورت نستعلیق چلیپایی و سیاه مشق کتابت شده است.
معرفی آثار۱۰ قرن کتابت و خوشنویسی
خطوط قبل از اسلام
کتیبههای ميخي عيلامي و كتيبههاي پهلوي ساساني و اوستايي مربوط به خطوط قبل از اسلام هستند. كتيبه ميخي عيلامي به خط پروتو عيلامي نوشته شده و جالب اینکه از محدود اثار به جا مانده از معبد قديمي و مشهور چغازنبيل شوش خوزستان است. كتيبه هاي پهلوي ساساني مربوط به اردشير بابكان و بخشي از كتاب كارنامه اردشير بابكان است و كتيبه اوستائي شرح متني از اوستای معروف ميباشد .
خطوط اسلامي
خطوط جامع اسلامی شامل اقلام ششگانه متعلق به ابن مقله شيرازي است كه با خط كوفي شروع ميشود و در نهایت با خط محقق پايان مييابد . میدانیم که خطوط كوفي و ثلث و نسخ و توقيع و رقاع و ريحان بصورت قطعات متعلق به دورههاي اسلامي شناخته میشوند که از ارزندهترين خطوط كوفي اين تالار خط كوفي ايراني روي پوست است كه يكي از انواع تقسيم بنديهاي خط كوفي را نشان ميدهد.
خط نسخ اين بخش نیز به صورت خطوط جامع و قطعات مختلف رنگين نويسي است و شامل برگزيدهترين آثار نسخ نويسان دورههاي مختلف اسلامي ايران مانند: احمد نيريزي، محمد ابراهيم قمی، احمد شاملو، وصال شيرازي و علي عسكر ارسنجاني است.
خطوط تفنني
در این بخش به دیدن قطعات خطي گلزار، تصويري، تزئيني، قطاعي، ناخني متعلق به قرون ۱۰ تا ۱۳ هجری قمری میرویم.
اشياي كاربردي
در این بخش نیز آثار كاربردي خطوط فلزي موجود بر روي شمعدانهاي فلزي، سنگ قبر، كاسههاي سفالين و لعابي را که در بخشی از محراب بكار رفته است، میبینیم . قلمدانهاي موجود در موزه با نمايش خطوط و نقوش بكار رفته بر روي آن شيوه-هاي تزئيني خط و نقش را به ما نشان ميدهد.
نسخههای خطي
قسمت ديگر موزه نیز به نسخههاي خطي تعلق دارد كه شامل ديوان اشعار و مرقعات و كتابهاي خطي افراد بهنامی است مانند مرقع خط درويش عبدالمجيد طالقاني، مرقع احمد نيريزي، مرقع ميرعماد ، ديوان حافظ و كتب خطي قرن ۱۳ ه.ق مانند قرآنها و كتابهاي دعا است.
مزیت دیدن آثار موزه ميرعماد آن است که جدا از نمايش انواع اقلام ميتوان كتابآرايي دورههاي اسلامي و سير آن را پس از مطالعه بر نسخ خطي و قطعات و فرمانها و عقدنامهها مشاهده نمود .
توجه: در این موزه نسخههای اصلی از اثار به نمایش درآمده است.
موزه خط و کتابت میرعماد بعد از انقلاب
- موزه میرعماد همانند سایر موزههای دیگر، پس از انقلاب تا مدتها بدون استفاده بود تا زمانی که سیاستهای سازمان میراث فرهنگی این بنا را محلی برای نمایش آثار خطی مناسب تشخیص داد و در نتیجهی این تصمیم، با تفکیک بخشهای مختلف آن تغییراتی در کل ساختمان به وجود آمد و مرمت آن آغاز گردید .
- معماری داخلی بنا توسط مهندس فیروزه اطهاری و طراحی خارجی آن نیز توسط مهندس هومن صدر صورت پذیرفت. در واقع با حذف دیوارهای اضافی و تبدیل بنا به یک فضای مناسب موزهایی ساختمان تبدیل به موزه خط و کتابت گردید.
- موزه خط و کتابت میرعماد در سال ۱۳۷۶ با نام مشهورترین و بزرگترین استاد خوشنویسی قرن 11 هجری قمری میرعماد الحسنی سیفی قزوینی افتتاح شد.
- خبر هیجانانگیز در 12 دی ماه، سال 1397 این بود که ۱۶ اثر از موزه خط و کتابت میرعماد ، ثبت ملی شد. این اثار در جلسه داوری اداره کل ثبت آثار سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری تایید و در فهرست آثار منقول، ثبت ملی گردید.
سخن آخر
سخن آخر اینکه ایران تراول مکانی را به شما معرفی کرد که نه تنها با آثاری از 10 قرن کتابت و خوشنویسی مکان مورد علاقهی حرفهایهای هنر و نقاشی و خوشنویسی است؛ بلکه با ساختمانی قدیمی که بر روی بلندی بنا شده و ایوانی زیبا حس نوستالژیکی را در مردمی که از شلوغی شهرهای امروزی خسته شدهاند، برمیانگیزد.
